«نظریه ریسمان» را بدون ریاضیات بفهمید


برای دریافت جدیدترین خبرها در زمینه کتاب و ناشران تلگرام کتاب برتر را دنبال کنید.
برترین سایت کتاب درایران

«نظریه ریسمان» را بدون ریاضیات بفهمید

 

محسن ایرجی، مترجم کتاب «نظریه ریسمان» در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران(کتاب برتر) درباره ادبیات این کتاب گفت: ریسمان نظریه‌ای است که ریاضیات پیچیده‌ای دارد‌ و جزو آخرین تئوری‌هایی است که درعلم فیزیک نظری مطرح شده و دانشمندان بزرگی در سطح دنیا درباره آن پژوهش می‌کنند.
 
وی ادامه داد: داستان نظریه ریسمان برای فیزیک‌دانان و علاقه‌مندان به این علم بسیار جذاب است. قلم کتاب به گونه‌ای است که یک دانش‌آموز دبیرستانی یا هر فردی که سواد دبیرستانی هم دارد می‌تواند آن را ‌بفهمد. با اینکه حجم کتاب کم است اما نمونه اصلی انگلیسی به ‌گونه‌ای  آن تالیف شده است که مردم و افرادی که علاقه‌مند به حوزه دانش و به ویژه علم فیزیک هستند درک قابل قبولی از آن به دست بیاورند.
 
ایرجی با اشاره به علاقه خود به حوزه فیزیک و نجوم درباره ساده‌نویسی علم گفت: چالش اصلی در حوزه ترویج علم، ساده‌نویسی است. نویسنده یا دانشمندی که می‌خواهد نظریات پیچیده علمی را برای عموم تشریح کند، نباید در دام ساده‌نویسی بیفتد تا مردم عادی دچار کج فهمی نشوند. درواقع تالیف دانش برای عام و مردم عادی مانند حرکت بر لبه تیغ است. نویسندگان در این زمینه باید تلاش کنند تا علم را با شبه‌علم اشتباه نگیرند و مخاطبانشان در این زمینه به اشتباه نیفتند.
 
وی افزود: بحرانی که در ترجمه کتاب‌های علمی داریم این است که واژه‌ها کاملا به درستی ترجمه نمی‌شوند و گاهی مخاطبان با کج‌فهمی مواجه می‌شوند. من و مترجم دیگر «تئوری ریسمان» تلاشمان بر این اساس بوده است که واژه‌هایی به کارببریم که به واژه اصلی آن نزدیک‌تر باشند به همین دلیل در ترجمه آن هم وسواس به خرج دادیم تا کتاب استانداردی حاصل کار شود.
 
این مترجم درباره یکی از راه‌های برون رفت از بحران اشتباه‌‌انگاری علم و شبه‌علم گفت: مسئله اصلی این است که به سادگی نمی‌توان در ایران دست به تالیفات علمی زد. واضح است که کشورهای پیشرفته تجربه بیشتری در حوزه تالیفات برای عموم دارند و آن‌ها به خوبی امتحان خود را پس داده‌اند. ما هنوز باید کارهای نویسندگان بزرگ و جا افتاده را ترجمه کنیم.
 
وی افزود: این کتاب با اینکه قطع کوچکی دارد؛ اما جزو آن دست کتاب‌هایی است که با وسواس زیادی از سوی نویسنده تالیف شده و ناشر آن که دانشگاه پرینستون است هدفش انتشار کتابی بوده است که مردم عادی بتوانند به خوبی مفاهیم آن را درک کنند.
 
ایرجی در پاسخ به این پرسش که ویژگی اصلی یک فیزیک‌دان برای اینکه بتواند برای عام بنویسد چیست، گفت: اگر بخواهم بی‌تعارف به این سوال پاسخ دهم باید بگویم کسی که بخواهد معادلات پیچیده فیزیک را با یک تحلیل توصیفی و شهودی بیان کند باید تسلط ویژه‌ای در فیزیک داشته باشد و گمان می‌کنم در حوزه‌های دیگر علم هم همین روند وجود دارد و فرد باید یک فرانگری نسبت به آن تئوری داشته باشد بنابراین فقط داشتن دانش معادلات کافی نیست.

 

وی افزود: فردی می‌تواند علم را برای عام بنویسد که از تاثیرات اجتماعی و تاریخ آن علم هم آگاهی داشته باشد؛ درواقع چنین فردی می‌تواند تسلط کافی برای نوشتن بدون اشتباه پیدا کند. متاسفانه استادان و صاحبان کرسی در دانشگاه‌ها در رشته‌های مختلف علمی به این گونه نوشتن‌ها چندان علاقه‌مند نیستند. هنوز افراد بسیار کمی وجود دارند که بتوانند با این تسلط تالیفاتی داشته باشند که محوریت عامه‌پسندی دارد.
 
به گفته ایرجی مولفه‌ای که در حال حاضر در علمی‌نویسی در سراسر دنیا رایج است این است که نویسندگان با تاریخ علم شروع می‌کنند و سپس بافت فرهنگی و اجتماعی آن علم را بازگشایی می‌کنند.
 
ایرجی خاطرنشان کرد: متاسفانه هنوز ظرافت‌هایی که در جهان پیشرفته و در دنیای علمی‌نویسان بزرگ اتفاق افتاده است در کشورمان شاهدش نبودیم و صرفا به نتایج محاسباتی آن اکتفا کرده‌ایم.
 
این مترجم درباره دانش محتوایی کتاب گفت: این کتاب به لحاظ محتوای علمی و شناخت نظریه ریسمان به خوانندگان شناخت کلی می‌دهد و بازگو می‌کند که نظریه ریسمان در کجاها به فریاد نظریه نسبیت می‌رسد. درواقع فیزیک‌دانان امروزی هم درباره نظریاتی که درباب گرانش وجود دارد، مشکلاتی دارند که نظریه ریسمان تا حد بسیاری به کمک آن‌ها آمده است.
 
ایرجی درباره نگرش نویسنده این اثر درباره نظریه ریسمان گفت: استفان گابسر نویسنده این کتاب که فعالیت‌های مطبوعاتی زیادی در مجله نیچر را هم داشته است ساده‌نویسی در علم به صورت حرفه‌ای هم کار را پیگیری می‌کند. وی در حال حاضر استاد دانشگاه پرینستون است. هنر او در نوشتن این کتاب صحبت درباره نظریه ریسمان بدون ریاضیات است.